Oruç Baba Der ki:

Konuşmak bilgili olmanın göstergesi midir, bilinmez; ama susmak bilgelik gerektirir.


KUTADGU BİLİG/ Yusuf Has Hacip-11.yy

  • PDF
  • Yazdır
  • e-Posta

alt

I.Bölüm

Kutadgu Bilig, İslam Uygarlığı etkisinde gelişen Türk edebiyatının ilk yazılı ürünüdür.11. yy.da, devrin önemli yazar ve şairlerinden Balasagunlu Yusuf Has Hacip tarafından yazılan bu eser, didaktik bir siyasetnâme niteliğindedir.

 

Kutadgu Bilig, mutluluk veren bilgi anlamına gelir. Eflatun’un ‘Devlet’, ‘ Kanunlar ya da Yasama Bilimi’; Aristo'nun ise ‘Poetika’ ve ‘Ana Yasalar’ adlı eserlerinin etkisi altında olan Farabî ve İbn-i Sina’yı model alan Yusuf Has Hacip, eserini 1069 yılında tamamlayarak Hakan Tavgaç Buğra Kara Han’a sundu.

 

Balasagunlu Yusuf, yasa ve yönetim alanında eserini yazarken eski Türk geleneklerine sıkı sıkıya bağlanmıştır.Eserde bol bol Türk atasözlerine, bilge sözlerine rastlanır:

 

Aklın süsü dildir, dilin süsü söz

İnsanın süsü yüzdür, yüzün süsü de göz

 

Soylu biri ölse dahi soyu kalır

Akılsız ve bilgisiz kimse kendini yükseltemez

 

Ey kuta kavuşmuş olan kimse , geçici kuta güvenme

Ey ün kazanmış olan kimse kuta inanma

 

Tanrı fazlı ile büyür insan

Dileğine kavuşur, günden güne düzelir işi

 

İnsan kızarsa bilgisiz duruma düşer

Eğer öfke gelirse o onu akılsıza çevirir.

 

Kut gelir , onu tutmasını bilmezsen gider

Mal verir, yemesini bilmezsen,alır

Bilgenin sözü bilgisiz için göz olur

 

Şarap içme, zinaya yaklaşma, dikkatli ol

Bu ikisi insana fakirlik elbisesi giydirir

 

Halk için begin çok seçkin olması gerek

Gönlü, dili dürüst, huyunun da seçkin olması gerek..

 

85 babdan oluşan eser 6520 beyitten oluşmuş,faûlün/faûlün/faûlün/ faûl kalıbıyla yazılmıştır. Kutadgu Bilig’de aruzla yazılmış bölümlerin dışında heceyle yazılmış, dörtlük nazım birimiyle milli şiir anlayışımıza uygun bölümlere de rastlanır. Eserin Viyana, Kahire ve Fergana nüshaları bulunmaktadır.

Eserin I.Bölümü

Eskiden Kün-Togdı (gün doğdu)adında bir bey vardı. Kendisi doğru yasa adamı olduğu için ve bilgili adamları koruduğu için ülkesi, gerek adalet, gerek ahlak, gerekse geçim standartları bakımından çok iyi idi.Beyin bir veziri olmadığı için, bir yardımcıya ihtiyacı vardı.Ay-Toldı (dolunay) genç, zeki ve bilgili bir insandı. Uzun yollar aşarak Kün-Togdu’nun yanına gelip onun veziri olmayı başardı. Daha sonra Ay-Toldı yaşlandı, hastalandı, durumu ağırlaşınca oğlu Ögdilmiş’i (övülmüş) çağırdı ve ona şu nasihatları verdi:

 

Gönlünü, dilini iyi tut, Tanrı’ya tapın

Savsama, yarınki işini düzenle

 

Bütün iyilik ve kötülükleri Tanrı hükmü bil

Tanrı’ya inan onun kulu ol

 

Ne gibi gerekliğin varsa ondan dile

Ondan başka seninle olacak güç yoktur

 

Ne olursa olsun buyruklarını dinle

Tanrı senin ödülünü verir bugün de yarın da

 

Davranışların doğru olsun, kendini yanıltma

Gönlünü, dilini alçak tut, sözünü abartma

 

Kendini ateşe atma bu dünya için

Kimseden bir şey alma gücünü zorlayarak

 

Hangi işte olsa onu uz dille karşıla

Uz dille karşılarsan, saadet sana bağlanır

 

 

(II.Bölüm)

Dilini gözetle, gözünü gözetle

Boğazını gözetle, helâl ye, az ye

 

Halk kargaşada olursa, ırak dur, dağıl

Avamın karışıklığına katılma, kaç

 

Başkasının zararını isteme, kendine de zarar verme

Çok iyilik yap; heves, arzularına hakim ol

 

Hangi işe girersen çıkışına bak

Çıkışı görülmeyen işler insana zararlı olur

 

Eğer öfken gelirse katılaş, sabret

Sabırlı kişinin sevinci sonra gelir

 

Ölümü unutma, anık dur, düşün

Kendini unutma, aslını, sonunu düşün

 

Girişine göre çıkışını yap malın

Söz söyleme, eğer senin özüne denk değilse

 

Dilinden yalan söz çıkarma

Yalan söz insanın özünü değersizlendirir

 

Kardeş, hısım akrabaya yakınlık göster

Büyüğe küçüğe sevgili ol gülerek

Tuzunu, ekmeğini bol tut, başkalarına yedir

 

Olu verirse saadet kibirlenme

Susa iyilik etmeye, kötülük yapma

 

Güvenme hayata düş gibi geçer

Güvenme süreksiz saadete , kuş gibi uçar

 

Hayatı boş geçirme, iyilik yap

Geçmiş günlerden ibret al

 

Şarap içme, fesada katılma ıraklaş

Zina işleme, sapkın olmakla kara adlandırılma

 

Bu içkiden hareket eder bin günaha yürek

Zinadan saadet kaçar zina işleyenin yüzüne tükürür

 

Sana sözlerimi söyledim, adı vasiyettir

Unutma bu sözleri gönlüne yaz

 

III. BÖLÜM

Eserin II.Bölümü

Ay-Toldu’nun yası bitince Kün-Togdu, Ögdülmiş’i yanına alıp onu yetiştirmeye karar verdi. Ona hayatta faydalı  ve zararlı olan şeylerin neler olduğunu sordu. Ögdülmiş faydalı olan şeyleri şöyle sıraladı:

1-İyilik

2-Utanç

3-Doğruluk

Zararlı ( kötü) olan şeyleri de şöyle sıraladı:

1-İnat

2-Yalan

3-Cimrilik

Bu cevaplar Kün-Togdu’nun çok hoşuna gitti ve onu vezir yaptı. Ögdülmiş, kendisine güvenen beyinin yüzünü hiç kara çıkarmadı. Düşünceleriyle , ahlakıyla iyi bir vezir oldu. Onun işlerini kolaylaştırmka için ona yeni bir yardımcı buldu. Odgurmuş (uyanış) kendini ibadete vermiş bir zahitti. Dağa çıkıp inzivaya çekilmişti. Bu bölümde yine birbirinden anlamlı özdeyişlerden bazıları şunlardır:

 

Biri belli bir emek verirse sana

Unutma o emeği ölü gibi olma

 

Altın dermesini bildin, yemesini bilmedin

Bu altını yığıp niçin vermedin?

 

Ey bey , işi bir bilene ver

Yarayana, doğru dürüst hareket edene ver

 

Bilgisize devlet , saadet gelirse

Bütün halk bozulur, yurt için de yıkım olur

 

Bilgi ayırdı insanı hayvandan

Bilgiden daha büyük başka ne var

 

Eserin III.ve IV.Bölümü

Eserin bu bölümlerinde Ögdülmiş, saraya dönmesi için Odgurmuş’un yanına, dağa çıkar. Odgurmuş dünyadan elini eteğini çekmiş, malda mülkte gözü olmayan bir derviş olduğu için onu saraya dönmesi için ikna edemez.Odgurmuş, Ödgülmiş’e nasihatlerde bulunup onu beyin yanına gönderir. Bey bu duruma çok üzülse de Odgurmuş’u haklı bulur.

Bey, hiç olmazsa kısa bir ziyaret için Odgurmuş’un gelmesini rica edince Odgurmuş bu isteğe dayanamaz beyin yanına şehre gelir.Saraya gelince beyin isteği üzerine ona iyiliğin yollarını gösterir:

-Sana feleğin verdiği ibret yeter. Senden önce dünyanın egemenliğini ele geçirmiş olanlar şimdi nerede?nereye gittiler? İbretle düşün. Ölüyü gören bir kimse diri kalmaz. Sen de ölüme hazırlan. Eğer yurtta bir kimse bir gece aç kalırsa onu Tanrı sana soracaktır; doğruluk yolundan ayrılma; göçünü önden gönder.Her işi bilgi ile işle.Mahiyetini doğru, bilgin, tok ve güvenilir kimselerden seç.

Dedikten sonra tekrar dağa çıkar. Ve aradan kısa bir zamam geçtikten sonra da ölür. Böylece onun nasihatları ve göstediği yolla dirlik düzenlik olur:

Gönül doğruluk yolunu tuttu düzeldi gidiş

Bütün eğriler düzeldi doğruldu gidiş

 

Düzene girdi dünya arttı hayır dua

Kutlu kıldı dünyayı günden güne hayır dua

 

Eserin son bölümünde:

‘Onlar gitti fakat iyi adları kaldı. Bu adlar daima saygı ile anılacaktır. Ey bilgin kişi bir de görüver dünyanın bugünkü durumunu. Bilgili ucuzlamış, değerini yitirmiş,dilsiz olmuş, ağzını açamıyor. Doğru yolda yürüyen adam nerede?’ dedikten sonra dua bölümüyle eser son bulur.

 

Eserin sonuna Yusuf Has Hacip üç ayrı ek eklemiştir.

Yazık gençliğime, yazık gençliğime

Tutamadım ben seni tez kaçırdım

 

Tam erguvan gibi kızıl idi benzim

Bugün safran tohumu ektim yüzüme

*

Bütün arzularımı buldum insan bulamadım ben

Eğer bu arzumu bulsam yüzüne bir bakayım

 

Eğer bulursam vefalı, cömert kişi

Sırtıma yükleyeyim, gözüme süreyim

*

Bilgi bil, adam ol, yükselt kendini

Ya da hayvan adını al,insanlardan ıraklaş

 

Tam on sekiz ayda söyledim bu sözleri

Seçtim, ayırdım söz toplayıp derleyerek

 

 

Son Güncelleme: Çarşamba, 02 Nisan 2014 18:59

 

Yorumlar  

 
#1 ÇETİN TAVGAÇ 28-06-2012 12:52
sn ERBOYACI ;
Ata dedelerim hakkında yazdığınız esere hayranlık duydum
teşekkür ederim.saygılarımla.
Alıntı
 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Destan Romanlar

KÜÇÜK AVCI
Altay Türklerinin Mağday Kara destanı, 111 sayfa.
Temin Adresi:
22 Kitaplık Setin Kampanya Fiyatı: 45 TL 

Sitemiz Facebookta

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com

Ziyaretçi İstatistikleri

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugün2825
mod_vvisit_counterDün5366
mod_vvisit_counterBu Hafta26064
mod_vvisit_counterGeçen Hafta36008
mod_vvisit_counterBu Ay170966
mod_vvisit_counterGeçen Ay196053
mod_vvisit_counterToplam18622828

Şimdi: 62 misafir, 3 bots var.
IP: 18.210.24.208