Bailey Diyor ki :

Ne kadar yaşadığımız değil, nasıl yaşadığımız önemlidir.


FICHTE

  • PDF
  • Yazdır
  • e-Posta

 

FICHTE

1762’de Saksonya, Rammenau’da doðdu. Yoksul bir aileden geliyordu ve olaylarýn olaðan gidiþi içinde ileri eðitim görmek için uygun olanaklardan yararlanabilmesi kolay olmayacaktý. Ama küçük bir çocukken yerel bir soylunun, Baron von Miltitz’in ilgisini çekti ve onun desteði ile eðitimi saðlandý. Yaþý geldiðinde Fichte Pforta’daki ünlü okula gönderildi (daha sonra Nietzche de orada eðitim görecekti). 1780’de bir tanrýbilim öðrencisi olarak Jena Üniversitesine girdi ve daha sonra Wittenberg’e ve oradan da Leipzig’e yerleþti.

Çalýþmalarý sýrasýnda Fichte belirlenimcilik kuramýný benimsemeye baþladý. Ýþlerin bu acýklý durumunu düzeltmek için bir rahip ona Spinoza’nýn Törebilim’inin Wolff tarafýndan bir çürütme yazýsýný da içeren bir yayýmýný verdi. Ama çürütme Fichte’ye aþýrý ölçüde zayýf göründüðü için, yapýtýn etkisi rahibin amaçladýðýnýn tam tersi oldu. Bununla birlikte, belirlenimcilik Fichte’nin etkin ve enerjik karakteri ile ya da güçlü törel ilgileri ile uyum içinde deðildi, ve çok geçmeden yerini ahlaksal özgürlük üzerinde bir diretmeye býrakacaktý. Fichte daha sonra kendini Spinozacýlýðýn güçlü bir karþýtý olarak gösterecekti, üstelik bu felsefenin onun için her zaman felsefedeki büyük almaþýklardan birini temsil etmiþ olmasýna karþýn.

Parasal nedenlerle Fichte Zürich’te bir aile öðretmenliði görevini almak zorunda kaldý. Orada kalýþý sýrasýnda Rousseau ve Montesquieu’yü okudu ve getirdiði özgürlük iletisi ile Fransýz Devriminin haberlerini coþku içinde karþýladý. Kant’a ilgisi ilk kez bir öðrencisi ondan eleþtirel felsefeyi açýklamasýný istediði zaman bu felsefeyi incelemeye baþlamasý üzerine uyandý. Ve 1791’de soylu bir ailede öðretmen olarak kýsa ve oldukça küçük düþürücü bir deneyim yaþadýðý Varþova’dan Almanya’ya dönerken Königsberg’de Kant ile görüþtü. Ama büyük bir ilgi görmüþ olduðu pek söylenemez. Bu yüzden Kant’ýn kýlgýn us adýna inancý aklamasýný geliþtirmek için bir deneme yazarak büyük felsefecinin gözüne girmeye çalýþtý. Sonuçta ortaya çýkan Tüm Tanrýsal Bildiriþ Üzerine Bir Eleþtiri Giriþimi (Versuch einer Kritik aller Offenbarung) Kant’ýn hoþuna gitti, ve tanrýbilimsel sýkýdenetimin çýkardýðý kimi güçlüklerden sonra 1792’de yayýmlandý. Yazarýn adý verilmemiþ olduðu için kimi eleþtirmenler denemenin Kant tarafýndan yazýlmýþ olduðu vargýsýný çýkardýlar. Ve Kant bu yanlýþý düzeltip gerçek yazarý övdüðü zaman Fichte’nin adý kýsa zamanda yaygýn bir ün kazandý.

1793’te Fichte Fransýz Devrimi Üzerine Kamunun Yargýsýný Düzeltmek Ýçin Tasarlanmýþ Katkýlar’ýný yayýmladý. Bu çalýþma ona bir demokrat ve bir Jacobin, politik olarak tehlikeli bir kiþi olma ününü getirdi. Ama, buna karþýn, 1794’de Jena’da felsefe profesörü olarak atandý, ve bu konumu belli bir ölçüde Goethe’nin gösterdiði sýcak destek yoluyla kazandý. Daha mesleksel bir hava taþýyan derslerine ek olarak Fichte insanýn deðeri ve bilge insanýn görevi üzerine bir dizi konferans verdi ve bunlar kürsüye atanýþ yýlýnda yayýmlandýlar. Her zaman ödev duyuncu ile yaþayan ve davranan bir insandý. 1794’ün baþlýca yayýmý Bütün Bilim Kuramýnýn Temeli (Grundlage der gesammten Wissenschaftslehre) idi ki bu yapýtta Kant’ýn eleþtirel felsefesini idealist bir yönde geliþtirmesini sundu. Jena’da felsefe kürsüsündeki önceli, Kiel’e bir çaðrýyý kabul etmiþ olan K. L. Reinhold (1758-1823), daha þimdiden Kant’ýn eleþtirisinin bir dizgeye dönüþtürülmesi, daha açýk bir deyiþle, tek bir temel ilkeden dizgesel olarak türetilmesi gerektiðini ileri sürmüþtü. Ve kendi bilim kuramýnda Fichte bu görevi Reinhold’un yapmýþ olduðundan daha baþarýlý bir yolda yerine getirmeyi üstlendi.1 Bilim kuramý tüm tikel bilimlerin ya da bilme yollarýnýn temelinde yatan ve onlarý olanaklý kýlan temel önermelerin bir enson ilkeden dizgesel geliþimlerini sergileyen bir kuram olarak düþünülüyordu. Ama bu geliþimi sergilemek ayný zamanda yaratýcý düþüncenin geliþimini betimlemektir. Bu yüzden bilim kuramý yalnýzca bilgikuramý deðil ama o denli de metafiziktir.

Ama Fichte yalnýzca bilincin kuramsal çýkarsamasý üzerinde yoðunlaþmaktan çok uzaktý. Bilincin geliþiminin ahlaksal ereði üzerine, ya da daha somut terimlerde, insan varoluþunun ahlaksal amacý üzerine büyük bir vurgu getiriyordu. Ve böylece 1796’da Doðal Hakkýn Temeli (Grundlage des Naturrechts) ve 1798’de Törebilim Dizgesi (Das System der Sittenlehre) baþlýklý çalýþmalarýný yayýmladýðýný görüyoruz. Her iki konunun da ‘‘bilim kuramýnýn ilkelerine göre’’ irdelendikleri söylenir. Ve hiç kuþkusuz böyledirler. Ama çalýþmalar yalnýzca Wissenschaftslehre’ye ekler olmaktan daha çoðudurlar. Çünkü Fichte’nin felsefesinin bir törel idealizm dizgesi olarak gerçek ýrasýný gösterirler.

Metafiziksel idealistlerin bulanýklýðý konusunda sýk sýk yakýnmalarda bulunulmuþtur, ve bu hiç kuþkusuz nedensiz deðildir. Ama Fichte’nin yazýnsal etkinliðinin göze çarpar özelliklerinden biri bilim kuramýnýn düþünce ve ilkelerini durulaþtýrmak için göstermiþ olduðu aralýksýz çabalardý.2 Örneðin 1797’de Wissenschaftslehre’ye iki giriþ yazýsýný ve 1801’de Sonnenklarer Bericht, En Son Felsefenin Gerçek Doðasý Üzerine Genel Kamu Ýçin Gün Gibi Açýk Bir Bildiri: Okuru Anlamaya Zorlamak Ýçin Bir Giriþim baþlýklý çalýþmasýný yayýmladý. Baþlýk aþýrý iyimser olabilir, ama her ne olursa olsun yazarýn söylemek istediklerini durulaþtýrma çabalarýna tanýklýk eder. Dahasý, 1801-13 döneminde Fichte dersleri için Wissenschaftslehre’yi birçok kez yeniden gözden geçirdi. 1810’da Genel Çizgileri Ýçinde Bilim Kuramý (Die Wissenschaftslehre in ihrem allgemeinen Umrisse) ve Bilincin Olgularý (Tatsachen des Bewusstseins, ikinci yayým, 1813) baþlýklý çalýþmalarýný yayýmladý.

1799’da Fichte’nin Jena’daki meslek yaþ..ý beklenmedik bir biçimde sona erdi. Daha þimdiden öðrenci birliklerini iyileþtirme tasarýlarý ile ve din adamlarýna kendi alanlarýný çiðneyen bir edim gibi görünen Pazar söylemleri ile üniversitede kendine karþý belli bir karþýtlýk havasý yaratmýþtý. Ama 1798’de Tanrýsal Bir Dünya Yönetimine Ýnancýmýzýn Zemini Üzerine (Über den Grund unseres Glaubens an eine göttliche Weltregierung) bir denemenin yayýmlanýþý bardaðý taþýran damla oldu. Bu denemenin çýkmasý Fichte’nin Tanrýyý insan istenci tarafýndan yaratýlacak ve sürdürülecek bir ahlaksal dünya-düzeni ile özdeþleþtiyor olmasý zemininde bir tanrýtanýmazcýlýk suçlamasýna götürdü. Felsefeci kendini savunmaya çalýþtý ama bunu baþaramadý ve 1799’da Jena’dan ayrýlarak Berlin’e gitmek zorunda kaldý.

1800’de Fichte Ýnsanýn Belirlenimi (Die Bestimmung des Menschen) baþlýklý çalýþmasýný yayýmladý. Çalýþma onun halksal denilen yazýlarý arasýndadýr ve meslekten felsefecilerden çok genel kamuya sunulmuþtur; ve romantiklerin dine ve Doðaya karþý tutumlarýna zýt olarak yazarýn idealist dizgesinden yana bir bildiridir. Fichte’nin yüceltmeli dili gerçekte kolayca bir romantik kamutanrýcýlýðý düþündürebilir, ama çalýþmanýn imlemi romantiklerin kendileri tarafýndan yeterince açýk olarak anlaþýldý. Örneðin Schleiermacher Fichte’nin Spinozacýlýk ile idealizmin kaynaþtýrýlmasýna yönelik bir giriþimi çürütmekle ilgilendiðini gördü ve oldukça keskin bir eleþtiri yazýsýnda Fichte’nin Doðanýn evrensel zorunluðu düþüncesine düþmanca tepkisinin gerçekte onun her ne pahasýna olursa olsun Doðanýn üzerine yükseltilmesi gereken sonlu, baðýmsýz bir varlýk olarak insana yönelik baþat ilgisi tarafýndan yaratýldýðýný ileri sürdü. Schleiermacher’in görüþünde Fichte’nin yalnýzca insaný Doðanýn karþýsýna koymak yerine, Spinozacýlýktaki gerçeði içerecek ve gene de ahlaksal özgürlüðü yadsýmayacak olan daha yüksek bir bireþim için çabalamýþ olmasý gerekirdi.

FICHTE BÝR KONUÞMA YAPIYOR
Ayný yýlda, 1800, Fichte Kapalý Tecim Devleti (Der geschlossene Handelsstaat) üzerine çalýþmasýný yayýmladý.Yapýtta bir tür Devlet toplumculuðu önerdi. Daha önce belirtmiþtik ki Fichte ödev duyuncu ile yaþayan ve davranan bir kiþilikteydi. Dizgesine yalnýzca soyut, akademik bir anlamda felsefi gerçeklik olarak deðil, ama o denli de ilkelerinin uygun bir uygulanýþýnýn toplumu yeniden biçimlenmeye götürecek olmasý anlamýnda kurtarýcý bir gerçek olarak bakýyordu. En azýndan bu bakýmdan Platon’u andýrýr. Fichte bir zamanlar Masonluðun Wissenschaftslehre’nin ilkelerini benimseyerek ve uygulayarak ahlaksal ve toplumsal yenileþmeyi geliþtirmek için uygun bir araç olabileceðini ummuþtu. Ama bu umutta düþkýrýklýðýna uðramýþ ve bunun yerine Prusya hükümetine dönmüþtü. Ve çalýþmasý gerçekte yerine getirilmek üzere hükümete sunulmuþ bir izlence idi.

1804’de Fichte Erlangen’de bir kürsü önerisini kabul etti. Ama 1805 Nisanýna dek profesör olarak atanamadý, ve bu boþluðu Berlin’de Çaðýmýzýn Temel Özellikleri (Grundzüge des gegenwärtigen Zeitalters) üzerine dersler vererek doldurdu. Bu derslerde Novalis, Tieck, ve iki Schlegeller gibi romantiklerin görüþlerine saldýrdý. Tieck Novalis’i Boehme’nin yazýlarý ile tanýþtýrmýþtý, ve romantiklerden kimileri Görlitz’in bu gizemci kunduracýsýnýn coþkulu hayranlarý arasýnda bulunuyorlardý. Ama coþkularý Fichte tarafýndan paylaþýlmadý. Ne de Fichte Novalis’in dinerksel bir Katolik ekininin yeniden kurulmasý düþü için bir duygudaþlýk gösterdi. Dersleri eski öðrencisi Schelling tarafýndan geliþtirilen Doða felsefesine karþý da yöneltilmiþti. Ama bu tartýþmalar bir anlamda derslerde bir taslaðý verilen genel tarih felsefesinin yanýnda sýrasý geldikçe yer alýyorlardý. Fichte’nin üzerine ders verdiði ‘‘çað’’ insanýn tüm insan iliþkilerini us ile uyum içinde özgürce düzenleme olarak betimlenen tarih hedefine doðru geliþimindeki evrelerden birini temsil eder. Dersler 1806’da yayýmlandýlar.

Erlangen’de Fichte 1805’de Bilge Ýnsanýn Özü Üzerine (Über das Wesen des Gelehrten) dersler verdi. Ve 1805-6 kýþýnda Berlin’de Kutlu Yaþ..ýn Yolu ya da Din Öðretisi (Die Anweisung zum seligen Leben, oder auch die Religionslehre) üzerine derslerini sürdürdü. En azýndan ilk bakýþta din üzerine bu çalýþma Fichte’nin erken yazýlarýnda açýmlanan felsefesi karþýsýnda kökten bir deðiþimi gösteriyor gibi görünür. ‘Ben’ üzerine daha az ve Saltýk ve Tanrýdaki yaþ.. üzerine ise daha çok þey söylendiðini görürüz. Gerçekten de, Schelling Fichte’yi kendi Saltýk kuramýndan düþünceler çalmýþ olmakla ve bunlarý onlarla baðdaþmazlýðýný göz ardý ederek Wissenschaftslehre üzerine aþýlamaya çalýþmakla suçladý. Ama Fichte Din Öðretisi’nde ortaya koyulmuþ olduklarý biçimiyle dinsel düþüncelerinin herhangi bir yolda kendi özgün felsefesi ile tutarsýz olduklarýný kabul etmeyi yadsýdý.

1806’da Napoleon Prusya’ya girdiði zaman Fichte Prusya birliklerine laik vaiz ya da konuþmacý olarak eþlik etmeyi önerdi. Ama ona Kralýn zamaný sözcüklerden çok edimler ile konuþma zamaný olarak düþündüðü, ve söylevi utkuyu kutlamak için daha uygun bulduðu bildirildi. Olaylar tehlikeli bir yöne döndüðü zaman Fichte Berlin’den ayrýldý; ama 1807 yýlýnda geri döndü, 1807-8 kýþýnda Alman Ulusuna Söylevler’ini (Reden an die deutsche Nation) verdi. Bu söylemler, ki bunlarda felsefeci yüceltilmiþ ve ateþli terimlerde Alman halkýnýn ekinsel görevinden söz eder,3 daha sonra aþýrý ulusalcý bir anlamda kötüye kullanýlmaktan kurtulamayacaklardý. Ama ona karþý haksýzlýk yapmamak için bu söylemlerin verilmiþ olduklarý dönemi, eþ deyiþle Napoleon egemenliði dönemini anýmsamamýz gerekir.

1810 yýlý Berlin Üniversitesinin kuruluþuna tanýk oldu ve Fichte felsefe fakültesine dekan olarak atandý. 1811’den 1812’ye dek üniversitenin rektörlüðünü sürdürdü. 1814 yýlý baþlarýnda hastalarýn bakýmýný yaparken hastalýðý kapan karýsýndan tifusa yakalandý ve o yýlýn 29 Ocak günü öldü.

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Destan Romanlar

DEDE KORKUT’UN DİLİNDEN
Oğuz Türklerinin Korkut Ata Destanı, 172 sayfa.
Temin Adresi:
22 Kitaplık Setin Kampanya Fiyatı: 45 TL 

Sitemiz Facebookta

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com

Ziyaretçi İstatistikleri

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugün1740
mod_vvisit_counterDün6282
mod_vvisit_counterBu Hafta57063
mod_vvisit_counterGeçen Hafta76275
mod_vvisit_counterBu Ay74375
mod_vvisit_counterGeçen Ay249271
mod_vvisit_counterToplam20193024

Şimdi: 86 misafir var.
IP: 3.228.11.9